බ්ලොක්චේන් එකක් කියන්නේ පරිගණක ගොඩක දුවන Code එකක්ද? (Nodes & Resilience)

🤔 එතකොට ඔය blockchain කියන්නෙ computers ගොඩක තියෙන code එක්ද?

ඔව්, සරලවම කිව්වොත් බ්ලොක්චේන් එකක් කියන්නේ පරිගණක ජාලයක් පුරා විසිරී පවතින, හැමෝටම පොදු, වෙනස් කළ නොහැකි දත්ත ගබඩාවක් සහ ඒ දත්ත පාලනය කරන නීති පද්ධතියක්.

මේක තවත් හොඳින් තේරුම් ගන්න අපි මේ විදිහට බලමු:

ඒක නිකම්ම "Code" එකක් විතරද?

බ්ලොක්චේන් එකක් ප්‍රධාන කොටස් දෙකකින් තමයි හැදිලා තියෙන්නේ.

The Software (The Code): මේක තමයි ජාලය ක්‍රියාත්මක විය යුතු ආකාරය තීරණය කරන නීති මාලාව (Protocol එක). උදාහරණයක් විදිහට, "ගනුදෙනුවක් වෙන්නේ කොහොමද?", "අලුත් කොයින් එකක් හැදෙන්නේ කොහොමද?" වගේ දේවල් මේ code එකේ ලියලා තියෙනවා.
The Database (The Ledger): මේක තමයි ගනුදෙනු සියල්ල සටහන් වෙන ලේඛනය.

මේක computers ගොඩක තියෙන්නේ කොහොමද?

බ්ලොක්චේන් එකක තියෙන විශේෂත්වය තමයි, මේ "Code" එක සහ "Ledger" එක ලෝකය පුරා තියෙන දහස් ගණන් ස්වාධීන පරිගණක වල (මේවට කියන්නේ Nodes කියලා) එකම වෙලාවේ ක්‍රියාත්මක වීම.

ඔයා බැංකුවක ගිණුමක් හැදුවොත්, ඒ දත්ත තියෙන්නේ බැංකුවේ සර්වර් එකේ විතරයි.
හැබැයි බ්ලොක්චේන් එකකදී, සිදුවන හැම ගනුදෙනුවකම පිටපතක් (Copy එකක්) මේ ජාලයේ තියෙන සෑම පරිගණකයකම තැන්පත් වෙනවා.

මේකෙ තියෙන වාසිය මොකක්ද?

කවුරුහරි එක්කෙනෙක් තමන්ගේ පරිගණකයේ තියෙන දත්ත (Code එක හෝ Ledger එක) හොරෙන් වෙනස් කරන්න හැදුවොත්, ජාලයේ තියෙන අනෙක් පරිගණක දහස් ගණනක් එක්ක ඒක ගැලපෙන්නේ නැති නිසා ජාලය ඒ වෙනස්කම ප්‍රතික්ෂේප කරනවා.

ඒ නිසා බ්ලොක්චේන් එකක් කියන්නේ: "තනි පුද්ගලයෙකුට අයිති නැති, ලෝකය පුරා විසිරුණු පරිගණක දහස් ගණනක එකවර ක්‍රියාත්මක වෙන, කිසිවෙකුට තනිවම වෙනස් කළ නොහැකි සජීවී දත්ත පද්ධතියක්."

තාම හරියට තේරුනේ නෑනෙද? ලෝකෙ පුරා හැම computer එකකම ඔය කියන code එක run වෙන්නෙ කොහොමද, මම අද computer එකක් ගත්තත් ඒක node එකක් විදියටද වැඩකරන්නෙ කියල ඔයාට හිතෙනව ඇති. ඒකනිසා තමයි “The Crypto Folder” එක හැදුවෙ මේක හරියට සම්පුර්ණයෙන්ම සරලව ඉගෙනගන්න.😎

"ලෝකෙ පුරා හැම පරිගණකයකම මේක තියෙනවා" කිව්වාම ඕනෑම කෙනෙකුට හිතෙන්නේ තමන් අද ගත්ත අලුත් Laptop එකෙත් මේක තියෙනවා කියලයි.නැහැ, ඒක එහෙම වෙන්නේ නැහැ. අපි ඒක සරලව තේරුම් ගමු.

◽️ හැම පරිගණකයකම නෙවෙයි, ජාලයට සම්බන්ධ පරිගණකවල විතරයි.

ලෝකයේ තියෙන බිලියන ගණනක් පරිගණක වල මේ බ්ලොක්චේන් එක run වෙන්නේ නැහැ. මේක run වෙන්නේ ස්වේච්ඡාවෙන් මේ ජාලයට සම්බන්ධ වෙන්න කැමති අයගේ පරිගණක වල විතරයි.
ඔයා අද අලුතින් computer එකක් ගත්තොත් ඒක Node එකක් නෙවෙයි. ඔයා ඒ computer එකට බ්ලොක්චේන් එකේ Software එක (උදා: Bitcoin Core software එක) download කරලා install කළොත් විතරයි ඔයාගේ computer එක "Node" එකක් බවට පත් වෙන්නේ.

▫️ මේක වැඩ කරන්නේ කොහොමද? (Torrent එකක් වගේ)

ඔයා කවදා හරි Torrent එකකින් film එකක් download කරලා තියෙනවා නම් මේක තේරුම් ගන්න හරිම ලේසියි.ටොරන්ට් එකකදී film එක තියෙන්නේ එක සර්වර් එකක නෙවෙයි. ඒක download කරගෙන තියෙන ලෝකේ වටේ ඉන්න දහස් ගණනක් අයගේ computers වල.එක කෙනෙක් තමන්ගේ computer එක off කළත්, තව දහස් ගණනක් ගාව ඒ ෆිල්ම් එක තියෙන නිසා ජාලය දිගටම වැඩ කරනවා.

බ්ලොක්චේන් එකත් ඒ වගේ. මේ software එක දාගත්ත හැමෝම තවත් කෙනෙක් එක්ක අන්තර්ජාලය හරහා සම්බන්ධ වෙලා ඉන්නේ (P2P Network කියන්නෙ මේකට). එක්කෙනෙක් අලුත් ගනුදෙනුවක් ලියාගත්ත ගමන්, එයා ඒක එයාට ලඟින්ම ඉන්න අනිත් nodes වලටත් පණිවිඩයක් විදිහට යවනවා. තප්පර කිහිපයකින් මුළු ලෝකේ පුරාම තියෙන nodes ඒ පණිවිඩය copy කරගන්නවා.

▫️ මිනිස්සු ඇයි තමන්ගේ computer එකේ මේක දාගන්නේ? (The Motivation)

ඔයාට හිතෙන්න පුළුවන් "මම මොකටද මගේ computer එකේ ලොකු ඉඩක් වැය කරලා, කරන්ට් එක පුච්චගෙන මේක දාගන්නේ?" කියලා. මෙන්න හේතු👇

Mining (ලාභය සඳහා): සමහර nodes වලට (Miners) අලුත් ගනුදෙනු ලේඛනයට ඇතුළත් කරාම reward එකක් විදිහට අලුත් coins ලැබෙනවා.
Security (ආරක්ෂාව සඳහා): ඔයා ලොකු crypto ව්‍යාපාරයක් කරනවා නම්, වෙන කෙනෙක් දෙන දත්ත විශ්වාස කරන්නේ නැතුව තමන්ගේම node එකක් හරහා දත්ත පරීක්ෂා කරගන්න එක වඩාත් ආරක්ෂිතයි.
Ideology (විශ්වාසය): බ්ලොක්චේන් පද්ධතිය පවත්වාගෙන යන්න උදව් කරන්න කැමති ස්වේච්ඡා පිරිස්.

💡 Note

"බ්ලොක්චේන් යනු ඕනෑම අයෙකුට විවෘත ජාලයකි. ඔබ අද මිලදී ගන්නා පරිගණකය ඉබේම Node එකක් නොවන අතර, ඔබ අදාළ බ්ලොක්චේන් මෘදුකාංගය ස්ථාපනය කර එය අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ කළ සැණින් ඔබත් එම මහා පොදු ලේඛනයේ (Public Ledger) එක් භාරකරුවෙකු බවට පත් වේ. දහස් ගණන් පිරිසක් මෙලෙස ස්වේච්ඡාවෙන් දත්ත පවත්වාගෙන යන නිසා, කිසිදු මධ්‍යගත පාලකයෙකු නොමැතිව වුවද බ්ලොක්චේන් ජාලය වසර 365 පුරාම අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වේ."

🤔 මේ කියන විදියට ගත්තොත් කවුරුහරි කෙනෙක් bitcoin core software එක දාපු computer එක off කරොත්, අනෙක් nodes වලින් එන පණිවිඩ copy කරන්නෙ නැද්ද?

මේක තමයි ගොඩක් අයට තියෙන ප්‍රායෝගික ගැටලුව. කෙටි පිළිතුර තමයි: ඔව්, computer එක off කරලා තියෙන වෙලාවට එයාට අලුත් පණිවිඩ (Transactions/Blocks) ලැබෙන්නේ නැහැ.

හැබැයි, ඒකෙන් ජාලයටවත්, ඒ computer එකටවත් හානියක් වෙන්නේ නැහැ. ඒක වෙන්නේ මෙහෙමයි.

1. Offline ඉන්න වෙලාව (Catch-up Mode).

ඔයාගේ computer එක off කරලා තියෙන වෙලාවේ ලෝකේ වටේ අලුත් ගනුදෙනු දහස් ගණනක් සිද්ධ වෙනවා. ඔයාගේ Node එක ඒ වෙලාවේ "නිදාගෙන" ඉන්නේ.

හැබැයි ඔයා ආපහු computer එක On කරලා Software එක (Bitcoin Core) open කරපු ගමන්, ඒක මුලින්ම කරන්නේ ජාලයේ ඉන්න අනෙක් Nodes එක්ක සම්බන්ධ වෙන එක. ඊට පස්සේ ඔයාගේ Node එක අනෙක් අයගෙන් මෙහෙම අහනවා "මම Offline හිටපු වෙලාවේ මොනවද වුණේ? මට මගඇරුණු අලුත් Blocks ටික එවන්න."

එතකොට අනිත් Nodes ඔයාට මගඇරුණු ඔක්කොම දත්ත ටික එවලා ඔයාගේ Node එක "Sync" (යාවත්කාලීන) කරනවා. මේක හරියට ඔයා දවස් දෙකක් WhatsApp Data Off කරලා තිබිලා Data On කරපු ගමන් පරණ මැසේජ් ඔක්කොම එකපාරටම එනවා වගේ වැඩක්.

2. ජාලයට බලපෑමක් වෙන්නේ නැද්ද?

නැහැ. මොකද බ්ලොක්චේන් ජාලයක Nodes දහස් ගණනක් තියෙනවා. එකෙක් හෝ දහයක් Offline ගියා කියලා ජාලය නවතින්නේ නැහැ. ජාලය දිගටම වැඩ කරන්න ඕනෑම මොහොතක අවම වශයෙන් එක Node එකක් හෝ ලෝකයේ කොහේ හරි On එකේ තිබීම ප්‍රමාණවත්.

3. "Fully Synced" Node එකක වැදගත්කම.

ඔයාගේ Node එක හරියටම වැඩ කරන්නේ ඒක 100% Sync වුණාට පස්සේ විතරයි. ඔයාගේ Node එක Sync වෙලා නැත්නම්, කවුරුහරි ඔයාට එවපු සල්ලි තාම පෙන්නන්නේ නැති වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ඒකෙන් අදහස් වෙන්නේ සල්ලි ලැබුණේ නැහැ කියන එක නෙවෙයි. බ්ලොක්චේන් එකේ සල්ලි සටහන් වෙලා ඉවරයි, ඔයාගේ පෞද්ගලික copy එකේ තමයි ඒක තාම සටහන් වෙලා නැත්තේ.